Pencak Silat Perisai Diri Senam

Wat is Pencak Silat?

Door: J.E.van der Geugten

  • Pagina 1
  • Pagina 2
  • Pagina 3
  • Alles

Velen is bekend dat pencak silat uit Indonesië afkomstig is. Nu is Indonesië een groot eilandenrijk en de ene vorm van pencak silat is niet identiek aan de andere. Er zal daarom eerst iets over Indonesië, als land, verteld worden en daarna zal ingegaan worden op het ontstaan van pencak silat en de verschillende stijlen die specifiek zijn voor bepaalde gebieden.

Indonesia

Indonesië is de grootste archipel ter wereld met maar liefst 13677 eilanden, waarvan er zo ongeveer 7677 bewoond zijn. Vanwege haar ligging tussen Azië en Australië enerzijds en tussen de Stille Oceaan en de Indische Oceaan anderzijds, is zij strategisch en praktisch van groot belang, bijvoorbeeld voor de handel.

Al die eilanden worden in bepaalde groepen onderverdeeld, zoals:

  • De Grote Sunda Eilanden, bestaande uit Sumatra, Java, Madura, Celebes (Sulawesi), Borneo (Kali- mantan) met uitzondering van Oost Maleisië.
  • De Kleine Sunda Eilanden, bestaande uit: Bali, Lombok, Sumbawa, Sumba, Floris Roti, Alor en Sawu.
  • De Maluku Eilanden, welke bestaan uit: Halmahera, Ternate, Morotai, Tidore, Makian, Seram, Ambon, Banda, Bacan, Tanimbar, Kai, Aru, Buru, Babar en Wetar.
  • West Irian, met de eilanden: Biak, Waigee, Japen en Misool.

De naam Indonesië/Indonesia is ontstaan uit twee Griekse woorden: Indos betekent Indië en Nesos betekent eiland. Wanneer wij deze twee woorden bij elkaar voegen, krijgen we Indosnesos hetgeen betekent Indische eilanden - Indonesië/Indonesia.

Indonesië bestaat voornamelijk uit bergachtig land en telt ongeveer 400 vulkanen waarvan er honderd in werking zijn. Verder Is Indonesië rijk aan rivieren en er zijn er die tot op heden bevaren worden. Het land is erg vruchtbaar en er heerst een tropisch klimaat. Verder kent het twee seizoenen, het droge en natte seizoen (regentijd). Het droge seizoen duurt van mei tot oktober en het natte seizoen van november tot april. De gemiddelde temperatuur is ongeveer 27 graden Celsius. Er zijn echter streken die koeler zijn bijv. Bandung dat 768 meter boven de zeespiegel ligt (West Java) heeft een gemiddelde temperatuur van 21 graden Celsius.

Puncak Irianjaya op De hoogste berg van Indonesië is de berg West Irian, die 5030 meter boven de zeespiegel reikt met zijn met sneeuw bedekte top. Indonesië, waar de zon altijd schijnt en met haar natuurschoon, is een land waar de Indonesiër trots op mag zijn. Het groen van de natuur is gelijk aan het groen van een smaragd, vandaar de uitdrukking: 'DE GORDEL VAN SMARAGD'.

De historische vlag van Indonesië die tijdens de onafhankelijkheidsproclamatie op 17 augustus 1945 gebruikt werd, bestaat uit een rode baan met daaronder een even grote witte baan. De vlag moet op zijn minst 2 meter breed en 3 meter lang zijn.

Naast de historische vlag heeft het land ook een belangrijk symbool, namelijk de 'gouden adelaar' uit de Indonesische mythologie. Dit symbool werd in de periode van de zesde tot en met de zestiende eeuw gebruikt als decoratie in tempels. Nu symboliseert de 'Gouden Adelaar' de 'Garuda' het Indonesische staatswapen.

De Indonesische Vlag

De Garuda wordt afgebeeld met op elk vleugel 17 vliegveren en met 8 staartveren en 45 nekveren, die tezamen een historische betekenis hebben voor de proclamatie van de onafhankelijkheid op 17 augustus 1945. Onder de geschreven van 'Bhinneka Tunggal Ika', afkomstig van Mpu Tantular Garuda staat een vijftiende- eeuwse wijsgeer 'eenheid in verdeeldheid uit de tijd van de koninkrijk Majapahit. De zinsnede betekent '. Het geeft aan dat, ondanks de vele uiterlijk waarneembare verschillen, het innerlijke toch één volk is. Eén volk met verschillende zeden en gewoonten. Deze eenheid is terug te vinden in de samenstelling van de grondbeginselen van Indonesië. Zij bestaat uit 5 'zuilen', de zg. 'Panca Sila', Panca betekent vijf en Sila betekent zuil. Deze Panca Sila vinden we afgebeeld op de borst van de Garuda. De Garuda met de afbeelding van de Panca Sila en daaronder de tekst 'Bhinneka Tunggal Ika' is het Indonesische Symbool.

Pencak Silat

Pencak silat is een methode van zelfverdediging voortgekomen uit situaties zoals we die vroeger vaak zagen. De wilde dieren beschouwden de mens als een makkelijke prooi. De mens moest zich hiertegen verdedigen. De eerste mensen die voet aan wal zetten op de eilanden, die nu tezamen Indonesië vormen, hebben waarschijnlijk de grondslag gelegd voor de tegenwoordige pencak silat. Mensen verdedigden tegen dieren, nooit andersom. Voor hen was het raadzaam om zicht tegen deze aanvallers te kunnen verdedigen. Hierbij ontwikkelden zij bepaalde technieken die voortkwamen uit nauwkeurige bestudering van gevechten tussen dieren onderling. De mensen imiteerden deze gevechten en zo ontstonden diverse bewegingen die in de pencak silat worden gebruikt. Het is een combinatie van methoden die het dier gebruikt met bewegingen die door de mens zelf bedacht zijn. De technieken werden verder ontwikkeld doordat deze mensen in aanraking kwamen met mensen uit andere streken of eilanden, wederzijds werden ervaringen uitgewisseld.

Pas later gebruikten de mensen deze vormen van zelfverdediging bij stammenruzies of onderlinge onenigheid. Het hele systeem van zelfverdediging wordt meer en meer geperfectioneerd en zo ontstaan dan ook verschillende stijlen. De stijlen die het meest bekend zijn, zijn o.a. die van de tijger, de aap, de vogel en de slang. De pencak silat, de Indonesische vechtsport, is door de Indonesiërs zelf ontwikkeld, maakt deel uit van hun levenswijze en wordt zodanig beschouwd als een cultureel erfgoed. De pencak silat is een pure vorm van zelfverdediging en wie dit beoefend, weet dat deze manier van zelfverdediging bestaat uit het ontwijken, het neutraliseren of breken van een aanval (waarbij een dodelijke afloop niet uitgesloten is). Een goed geoefend persoon in de pencak silat zal in het echt nooit aanvallen, maar alleen met veel geduld en beheersing de aanval afwachten om daarna pas zijn technieken te gebruiken in het gevecht. Wie een pencak silat beoefenaar ziet trainen, ziet op dat moment alleen een danser met al zijn sierlijke bewegingen. Die sierlijke bewegingen kunnen echter ook overgaan in harde en snelle bewegingen.

Pencak silat bestaat uit twee delen, die onafscheidelijk van elkaar zijn. Pencak betekent bewegingen (gerakan/permainan, keahlian untuk mempertahankan diri) met gecontroleerde soepele lichaamsbe- heersing, welke sierlijk is; Silat (kepandaian berkelahi, seni bela diri khas Indonesia) betekent snelle bewegingen, gebaseerd op hardheid met als doel verdediging (bela diri), neutralisering en tegenaan- val. Pencak, met alleen zijn soepele en sierlijke bewegingen, heeft in de praktijk niet zoveel zin zon- der de Silat, die gebaseerd is op snelle en harde bewegingen.

De pencak silat vechtkunst gebruikt twee soorten 'wapens', ten eerste bepaalde delen van het lichaam zoals handen en voeten, ten tweede materialen vervaardig uit ijzer of hout, bijvoorbeeld cabang (drie- tand) en stok. Er wordt in eerste instantie alleen getraind zonder wapens. Vooral de beenspieren moe- ten hierbij goed geoefend worden om ze sterk en soepel te maken, aangezien de pencak silat bewegingen vaak heel laag bij de grond zijn. Als de lichaamsoefeningen goed beheerst worden at betreft de sierlijk- heid, soepelheid, snelheid en hardheid, dan gaat men over tot oefenen met wapens.

Een pencak silat oefening wordt vaak aangeleerd op een manier die westerlingen misschien niet zo Goed licht; in het begin stadium is ze nogal eentonig en het duurt soms wel maanden voordat overge- gaan wordt op andere oefeningen. In dit stadium is geduld een schone zaak. Daar komt nog bij dat de westerling van nature wat minder soepel (lenig) en snel is dan zijn oosterse broeder. In de pencak silat kennen we o.a. de langkah, een combinatie van technieken die als zij met soepelheid En sierlijkheid wordt uitgevoerd, de 'bloem' wordt genoemd (Indonesisch: bunga). Deze sierlijke bewegingen kunnen ook op een 'harde manier' uitgevoerd worden met één of meerdere tegenstanders. De doeltreffendheid van deze handelingen zit hem in de snelheid. Men spreekt in dit verband van 'kilat' (dat betekent bliksemsnelle handelingen.

Wanneer het accent gelegd wordt op de hardheid, spreekt men van de vrucht, oftewel op zijn pencak silat's gezegd de 'buah'. In deze trainingen is niet meer dan soepelheid vereist, maar wel de perfecte controle en een geweldige dosis hardheid. Wanneer men oefent met een partner, moet men hem beschouwen als zijnde de vijand.

Een leerling die pas begint noemen we op zijn Indonesisch gezegd 'murid'. Wanneer deze leerling zich verder bekwaamt wordt hij oudste leerling genoemd. Het volgende stadium is leraar of 'pelatih'. Door zich verder te bekwamen kan hij de gradatie van 'guru' verkrijgen. Uiteindelijk kan men komen tot de gradatie 'maha guru' hetgeen veelal vergezeld gaat van een zeer hoge leeftijd.

In het algemeen kent Indonesië zo'n 150 verschillende pencak silat stijlen. Plaatselijke omstandigheden spelen hierbij een rol. Zo heeft men de stijl aangepast aan de bodemgesteldheid; de rechtopstaande hou- ding bij een zanderige bodem, kruipende houding bij een gladde of ongelijke bodem enz.

We komen nu nog even terug op een aantal wapens dat in de pencak silat gebruikt wordt: het kapmes (parang) dat we ook terug vinden bij het dagelijks gebruik in de huishouding, de stok (tongkat) een gewoon stuk hout, soms in de vorm van een wandelstok of een bezemsteel, drietand (cabang) welke speciaal ontworpen is om aanvallen van een stok of kapmes te weren, en verder als steekwapen de dolk (golok).

Vroeger was het zo dat iedere beoefenaar van deze sport, tijdens de training kleding droeg die volgens de traditie bepaald was. Men kon aan de kleding zien met welke stijl men te maken had. De tijden zijn echter veranderd, kleding is niet bepalend, vormt geen vaststaande regel meer. Wel is het zo dat indien uniformiteit in kleding als regel in een school (perguruan) is ingevoerd, men zich hieraan moet houden.

Oorspronkelijk werd de pencak silat alleen beheerst door de adellijke klasse, maar tegenwoordig wordt het vrijwel door iedere Indonesiër beoefend. De pencak silat is iets geworden wat behoort bij het Indonesische volk en ondanks de vele invloeden van buitenaf, tracht men het eigen karakter en de perfectie te behouden. De Indonesiër is in het algemeen klein van postuur, fijn gebouwd en van nature lenig, we zien dan ook dat pencak silat op deze kenmerken gebaseerd is. In het algemeen is een Indonesiër geduldig , beheerst, onderdanig en gelovig. Elkaar respecteren is iets wat je bij hen erg goed kunt merken, zowel in de sport als in het dagelijks leven. Moeten zij voor hun rechten strijden, met name in vechtsituatie, dan is er van terugdeinzen geen sprake.

Pencak silat is de uiterlijke vertoning van je zelf die een eenheid vormt met karakters. Heel belang- rijk is dat pencak silat vier uitgangsvormen heeft. Deze vier uitgangsvormen komen niet onafhankelijk van elkaar voor, het vorm een geheel.

De vier uitgangsvormen zijn:

  1. Mentaal spiritueel
    Een waardig gedrag en een dosis mentale voorwaarden moet hoog aangeschreven staan voor een pencak silat
  2. Zelfverdediging
    Het verdedigen van je lichamelijk met het gebruik van pencak silat technieken met een duidelijk en zichtbaar doel.
  3. Cultuur en kunst
    Het uitvoeren van pencak silat technieken in de sierlijke vorm. Soepelheid en lenigheid moeten goed tot uiting komen.
  4. Sport en wedstrijd
    Hiermee wordt bedoeld dat een pencak silat beoefenaar een levensvorm aanneemt en daarbij de prestatie, behendigheid en gezondheid erbij moet incalculeren. Zekerheid en veiligheid is hierbij van belang.

Er zijn een paar stijlen die erg gemakkelijk van elkaar te onderscheiden zijn doordat de handelingen enerzijds afgeleid zijn van verschillende diersoorten, anderzijds omdat zij afgestemd zijn op de bodemgesteld van het desbetreffende gebied. Houdingen variëren van het statige, rechtopstaande, tot bewegingen waar men zelfs over de grond kruipt.

Een paar stijlen als voorbeeld:

  • Pencak silat 'Cimande'
    deze stijl wordt beoefend door het Sundanese volk (west Java), de houding is vrij laag en wordt verkregen door diep door de knieën te zakken.
  • Pencak silat 'Pamur'
    deze stijl, te vinden op het eiland Madura, wordt gekenmerkt door Bewegingen die overgenomen zijn van diverse stijlen. Madurezen zijn bekend om hun agres- siviteit in het gevecht.
  • Pencak silat 'Harimau'
    de tijger (harimau)- stijl wordt gekenmerkt door de kruipende manier van voortbewegen, met behulp van zowel handen als voeten worden steunen gevonden op de vaak gladde bodem. Dit onderscheidt deze stijl van alle andere stijlen. Vanuit deze zeer lage houding worden zeer krachtige trappen uitgedeeld en wordt de tegenstander besprongen om hem daarna met krabben en bijten uit te schakelen.

Ik heb in dit stukje getracht om u iets meer thuis te brengen in de Indonesische vechtkunst de 'Pencak Silat'. In feite zou je met al dat gene wat deze verdedigingssport bekend is, een heel boek kunnen vul- len. Ik heb bewust gekozen voor overzicht van de meest bekende stijlen, en ben niet gebleven bij het beschrijven van een stijl. Voor een aantal onder u is het misschien nieuw, voor anderen wellicht een aanvulling op de reeds bestaande kennis hierover. Is u w nieuwsgierigheid door dit artikel gewekt, dan is zeker bij u in de buurt een school/club (sekolah/perguruan) waar men deze sport beoefent.

We zullen een aantal afbeeldingen laten zien van de reeds besproken wapens. Het klassieke wapen de keris - een soort met een wat eigenaardig vorm - is een karakteristieke wapen uit Indonesië. De keris is niet alleen een steekwapen zonder meer, het kan een familiebezit worden (erfgoed) doordat het van generatie op generatie overgebracht wordt. De keris heeft voor de eigenaar of de toekomstige bezitter, een bepaalde betekenis. Tot slot kunnen we nog de speer (tombak) noemen. Het uiteinde van dit wapen lijkt op een keris. De speer kan ook een soort familiebezit worden. Zowel de keris als speer zijn niet scherp maar wel puntig en soms met gif bewerkt, waardoor ze dodelijke wapens worden.